Oι Φάκελοι Pachinko

(κείμενο αρχικά δημοσιευμένο στο dpgr)

Υπάρχουν πολλοί λόγοι που αγοράζει κάποιος μία συγκεκριμένη φωτογραφική μηχανή.  Ένας λόγος είναι επειδή απλά του αρέσει και επειδή μπορεί.  Ενίοτε ανήκω και εγώ σε αυτή την κατηγορία, με πλήρη γνώση μου.  Άλλοι λόγοι μπορεί να είναι η συλλογή γκάτζετ, η περιέργεια, η μόδα, η επιθυμία να φαίνεται κάποιος επαγγελματίας ή “ψαγμένος” ερασιτέχνης, η ανάγκη για ανανέωση, το γόητρο κλπ.  Όλοι αυτοί οι λόγοι έχουν έναν κοινό παρονομαστή: δεν έχουν καμμία απολύτως σχέση με τη φωτογραφία.  Θέλεις να αγοράσεις κάτι απλά γιατί έτσι θέλεις, τελεία.  Κάθε περαιτέρω συζήτηση και συμβουλή είναι άχρηστη και άτοπη γιατί 9 φορές στις 10 αυτός που ρωτάει “τί κάμερα να αγοράσω” έχει ήδη αποφασίσει τι θα είναι (συνήθως η ακριβότερη που μπορεί) και ρωτάει απλά και μόνο για επιβεβαίωση.  Οποιαδήποτε αντίθετη γνώμη πάει στου κουφού την πόρτα.   Όλα αυτά καλά και άγια, ούτε τα κρίνω ούτε τα σχολιάζω, κανένα πρόβλημα.

Εκεί που αρχίζει το πρόβλημα και η σύγχιση είναι όταν κάποιος θέλει τη φωτογραφική μηχανή για να βγάλει όντως φωτογραφίες.  Και θέλει την καλύτερη δυνατή για αυτό το σκοπό.  Και πηγαίνει σε κάποιο φόρουμ να ρωτήσει.  Και κάπου εκεί είναι που αρχίζει να χάνεται η μπάλα…

Ας τα πάρουμε όμως απ’την αρχή.  Ας εξετάσουμε έναν-έναν όλους αυτούς τους παράγοντες που αναφέρονται συχνά στις συζητήσεις που ξεκινάνε με το “ποιό μοντέλο να αγοράσω?”.  Με τις εξής όμως προυποθέσεις:  θα το εξετάσουμε από τη σκοπιά της φωτογραφίας και μόνο, δηλαδή ποιός εξοπλισμός μπορεί να βοηθήσει να βγάλεις περισσότερες και καλύτερες φωτογραφίες.   Έξω όλοι οι συναισθηματισμοί, εδώ δεν έχει καμμία σημασία ποιά κάμερα είναι πιό όμορφη και πιό εντυπωσιακή.  Επίσης θα το εξετάσουμε από την πλευρά του μέσου αναγνώστη, δηλαδή του ερασιτέχνη που τον ενδιαφέρουν διάφορα είδη φωτογραφίας, με αρκετές προσπάθειες προς το καλλιτεχνικό.  Αφήνουμε δηλαδή έξω τον επαγγελματία, ο οποίος ούτως ή άλλως δεν χρειάζεται και πολλές συμβουλές και αφήνουμε έξω και τις εξειδικευμένες χρήσεις όπως τη  μακροφωτογράφηση γιατί εκεί είναι φανερό τί εξοπλισμός χρειάζεται.  Με αυτές τις προυποθέσεις ξεκινάμε:

Η ποιότητα εικόνας. Διάβαζα σε αυτή τη δημοσκόπηση ότι η συντριπτική πλειοψηφεία έχει ως σημαντικότερο κριτήριο για την επιλογή ψηφιακής μηχανής την “ποιότητα εικόνας”.  Ας μείνουμε λίγο στον ορισμό.  Προσέξτε τη σοφή επιλογή των λέξεων: “Ποιότητα” και “εικόνας” βαλμένες δίπλα δίπλα.  Μιλάει από μόνο του το πράγμα, καλύτερη ποιότητα εικόνας, άρα καλύτερη εικόνα, άρα καλύτερη φωτογραφία, σωστά?… Λάθος.  H ποιότητα της φωτογραφίας καθορίζεται από χίλια δύο πράγματα: το φώς, το θέμα, η στιγμή, το συναίσθημα, το καδράρισμα, την κατάλληλη γωνία και απόσταση λήψης, τις υπόλοιπες επιλογές φόρμας του φωτογράφου και κυρίως το περιεχόμενο, αλλά πάντως όχι από την “ποιότητα εικόνας”.  Μην πέφτετε στην ομολογουμένως πολύ καλοστημένη παγίδα μάρκετινγκ της Κάνον, Σόνυ, Νίκον (στο εξής “ΚαΣοΝίκον”).   Ένα παράδειγμα:  Το 2004 ο Άλεξ Ματζόλι κέρδισε το διεθνές βραβείο φωτοδημοσιογραφίας της χρονιάς.  Το βραβείο αυτό είναι εξαιρετικά βαρύτιμο, και οι αντίστοιχες φωτογραφίες μένουν στην ιστορία.  Η φωτογραφική μηχανή που χρησιμοποίησε ήταν μια αρχαία για τα σημερινά δεδομένα και ατσούμπαλη ψηφιακή κόμπακτ των 5 μεγκαπίξελ, χωρίς δυνατότητα αλλαγής φακών.  Είναι το είδος της μηχανής που αγοράζει κανείς δώρο στη μητέρα του για να βγάζει φωτογραφίες το μουσακά και τις γαρδένιες στον κήπο, είδα πρόσφατα μια μεταχειρισμένη στο ebay που πουλιόταν για $30.  Για σκεφτείτε το λίγο, $30 – βραβείο φωτοδημοσιογράφου της χρονιάς.  Δεν νομίζω να παραπονέθηκε τότε κανείς για την “ποιότητα εικόνας” του Ματζόλι, κι αν παραπονέθηκε δε νομίζω να τον πείραξε τον ίδιο ιδιαίτερα απ’τη στιγμή που κέρδισε τη βραβειάρα, το συμβόλαιο συνεργασίας με το Μάγκνουμ και την εφ’όρου ζωής χορηγία της Ολύμπους.  Συμπέρασμα: αν σας ενδιαφέρει η φωτογραφία, όσο πιό γρήγορα ξεχάσετε την ποιότητα εικόνας και προχωρήσετε σε πιό σημαντικά θέματα τόσο το καλύτερο, γιατί στη φωτογραφία υπάρχουν πολλά σημαντικά θέματα, που θέλουν δουλειά.

Ο επαγγελματικός εξοπλισμός. Αφού την τάδε κάμερα χρησιμοποιούν όλοι οι επαγγελματίες, θα είναι καλύτερη για μένα, σωστά?  Λάθος. Υπάρχει μια βασική διαφορά του ερασιτέχνη με τον επαγγελματία:  ο επαγγελματίας έχει ραντεβού με τη φωτογραφία.  Ξέρει ότι την τάδε ώρα, στο τάδε σημείο, με τις τάδε (περίπου) συνθήκες, θα βγάλει φωτογραφίες, και έχει την πολυτέλεια να κουβαλήσει μαζί του το μισό στούντιο αν θέλει.  Ο ερασιτέχνης όμως κατά κανόνα δεν έχει τέτοιο ραντεβού, οι φωτογραφίες εμφανίζονται μπροστά του όποτε το αποφασίσουν αυτές. Και εκείνη τη στιγμή πρέπει να είσαι ο μάγος Χουντίνι για να βγάλεις φωτογραφίες με την τρομερή σου μηχανή, η οποία όμως είναι σε μια τσαντάρα στο σπίτι μαζί με 10 κιλά φακούς και 2 κιλά φλας.  Και όταν αποφασίσεις να ζωστείς την τσαντάρα επ’ώμου και “να βγεις για καμμιά φωτογραφία” είναι συνήθως αργά.  Ο επαγγελματικός εξοπλισμός επιβάλλει στον ερασιτέχνη ένα διαφορετικό τρόπο σκέψης, ότι “τώρα που είναι Κυριακή και έχω μαζί μου την τσαντάρα πρέπει να βγούνε φωτογραφίες, γιατί αν όχι τώρα, πότε? Αφού μεσοβδόμαδα δουλεύω.”  Και καταλήγεις να προσπαθείς με φίλτρα, φότοσοπ, περίπλοκες τεχνικές, εξωτικούς φακούς κλπ να φτιάξεις κάτι ενδιαφέρον από κάτι που ουσιαστικά δεν υπάρχει. Επίσης, οι φωτογραφιζόμενοι από επαγγελματία είναι προετοιμασμένοι για φωτογράφηση και το έχουν αποδεχτεί,  οι φωτογραφιζόμενοι από ερασιτέχνη όχι τόσο, και ο επαγγελματικός εξοπλισμός το μόνο που προσθέτει σ’αυτές τις περιπτώσεις είναι άγχος.  Συμπέρασμα: επιλέξτε μια μηχανή που νιώθετε εσείς άνετα τόσο να σας συνοδεύει σχεδόν παντού, όσο και να την στρέψετε απέναντι σε κόσμο.  Γιατί αν επιλέξετε μια επαγγελματική μηχανή που μοιάζει με εκτοξευτή ρουκέτας όπως η Nikon D3X, προετοιμαστείτε για το πολύ πιθανό ενδεχόμενο οι καλύτερες φωτογραφίες να είναι τραβηγμένες με το κινητό σας, κι αυτό δεν το θέλει ούτε ο Ματζόλι.

Οι ψηφιακές κόμπακτ. Αυτή είναι η μακράν η πιό αδικημένη κατηγορία φωτογραφικών μηχανών.  Τις έχουμε συνδιάσει στο μυαλό μας με τη μαμά-γαρδένιες-μουσακά, αλλά αν τις κρίνουμε μόνο από το φωτογραφικό αποτέλεσμα αλλάζει ριζικά το πράγμα.  Οι σημερινές κόμπακτ το μόνο που δεν μπορούνε να κάνουν καλά, λόγω αδυναμίας στα ψηλά ISO, είναι νυχτερινά κινούμενα θέματα χωρίς φλας και χωρίς τρίποδα (γιατί ακίνητα κάνουν μιά χαρά με τα συστήματα σταθεροποιήσης εικόνας που έχουν βγει). Αλλά πόσο συχνά συμβαίνει αυτός ο συνδιασμός? Από την άλλη μεριά, οι κόμπακτ έχουν ένα τρομερό πλεονέκτημα σε σύγκριση με τις DSLR: λόγω του μικρού μεγέθους αισθητήρα και της απουσίας καθρέπτη, έχουν καταστήσει δυνατή την σχεδίαση εξωπραγματικών φακών, οι οποίοι απλά δε γίνεται να υπάρξουν σε DSLR.  Ένας φακός rectilinear (όχι fisheye δηλαδή) στα 5-6mm με f2.8 ή και f2 και μέγεθος 1-3 εκατοστά είναι καθημερινότητα στις κόμπακτ.  Ο ίδιος φακός σε DSLR αν υπήρχε, που δεν υπάρχει, θα είχε μέγεθος και βάρος σουπιέρας (με τη σούπα μέσα) και ούτε που θέλω να φανταστώ το κόστος.   Ποιά η σημασία αυτού του φακού?  Ένας φακός 6mm, άσχετα αν ο αισθητήρας “κόβει” την εικόνα στα 25-28mm, παραμένει 6mm για τον υπολογισμό του βάθους πεδίου.  Σημαίνει ότι σε όλους σχεδόν τους συνδιασμούς αποστάσεων-διαφραγμάτων, τα πάντα είναι εστιασμένα, που σημαίνει ότι έχεις μια μηχανή που δε χρειάζεται να την εστιάσεις ποτέ.  Απενεργοποιείς το autofocus, τη ρυθμίζεις στα 2 μέτρα και την αφήνεις εκεί για πάντα.  Έχετε σκεφτεί ποτέ πόσες καθυστερήσεις, μπελάδες και χαμένες φωτογραφίες στοιχίζει η εστίαση, ανεξαρτήτως συστήματος?  Άλλο μεγάλο πλεονεκτήματα των κόμπακτ είναι η απολύτως αθόρυβη λειτουργία, λόγω της απουσίας καθρέπτη ή και κλείστρου.  Tέλος, στο μυαλό του κόσμου, αυτός με την DSLR είναι σίγουρα ανώμαλος παιδεραστής παπαράτσι τρομοκράτης, ενώ αυτός που κρατάει μια μικρή κάμερα στο μισό μέτρο απ’το πρόσωπό του είναι ένας ακίνδυνος τουρίστας.  Άρα έχεις μια μηχανή που σου λύνει τα χέρια: άμεση απόκριση, απόλυτη διακριτικότητα και το κυριότερο είναι μαζί σου όταν τη χρειάζεσαι, όχι στην τσαντάρα στο σπίτι.  Ο Ματζόλι δεν ήταν ούτε χαζός ούτε εξυπνάκιας, ήξερε πολύ καλά τί έκανε και είχε επιλέξει τον εξοπλισμό του σοφά.  Δείτε και τις φωτογραφίες του Ντάϊντο Μοριγιάμα ο οποίος κάνει καριέρα δεκαετίες ολόκληρες με μία κόμπακτ Ricoh GR2.  Φυσικά υπάρχει το  πρόβλημα ότι οι περισσότερες κόμπακτ δεν επιτρέπουν την απενεργοποίηση του autofocus, γιατί τότε θα είχες στα χέρια σου ένα σοβαρό φωτογραφικό εργαλείο για $200-$300.  Η ΚαΣοΝίκον δε θέλουν να έχουμε φτηνά φωτογραφικά εργαλεία γιατί είναι bad for business.   Θέλουν να αγοράσουμε DSLR, κι ας είναι σχεδόν μόνιμα στην τσαντάρα στο σπίτι.

To άγχος του 10-300. Το 10-300 είναι η ανασφάλεια του φωτογράφου ότι αν δεν έχει καλύψει όλα τα εστιακά μήκη από 10mm έως 300mm με φακούς στην τσάντα, θα χάσει φωτογραφίες.  Προς μεγάλη χαρά της ΚαΣοΝίκον φυσικά.  Η πραγματικότητα είναι ότι οι μεγάλοι δάσκαλοι της φωτογραφίας ανέκαθεν χρησιμοποιούσαν 1-2 σταθερούς φακούς μόνο.  Καλές φωτογραφίες υπάρχουν παντού.  Το δύσκολο δεν είναι να εξαναγκάσεις την κάμερα να τις τραβήξει με τον κατάλληλο φακό, το δύσκολο είναι να τις δεις.   Οι μεγάλοι της φωτογραφίας ήξεραν ότι κανένας φωτογράφος δεν έγινε γνωστός επειδή έβγαζε σε καλούτσικο επίπεδο τις ίδιες φωτογραφίες με όλους τους άλλους, αλλά επειδή είχε το δικό του προσωπικό στυλ και περιεχόμενο στις εικόνες του.  Διαλέξτε τον φακό που ταιριάζει στο δικό σας στυλ και περιεχόμενο, κι αφήστε τον 70-200/2.8 για το ζωολογικό κήπο ή το σαφάρι στην Κένυα.  Η λογική 10-300 είναι κατάλληλη για επαγγελματίες, που τους έχουν προκαθορίσει από πρίν ποιές είναι οι φωτογραφίες που πρέπει να βγάλουν, αλλά δεν ξέρουν πόσο μακριά θα είναι.

Η ανάλυση. Η ΚαΣοΝίκον θέλει να πιστέψουμε ότι η ανάλυση (τα μεγκαπίξελ) είναι σημαντική για να βγούν καλές φωτογραφίες και εξαρτάται αποκλειστικά από την κάμερα.  Και τα δύο αυτά είναι λάθος.    Κατ’αρχάς, η ανάλυση στο τελικό προϊόν δηλαδή τη φωτογραφία, δεν εξαρτάται μόνο από τον αισθητήρα, εξαρτάται από τον αισθητήρα και το φακό.  Αν ο φακός δεν μπορεί να παράγει 300-400llpm (πράγμα σπάνιο και πανάκριβο σε εμπορικό φακό), η μισή ανάλυση μιας κάμερας 25mp πάει περίπατο.  Βγαίνει δηλαδή μια μεγεθυμένη θολούρα, είναι το ίδιο με το να πάρεις μια φωτογραφία απο μιά μηχανή 12mp και να της αυξήσεις το μέγεθος στο φοτοσοπ.  Πάνω από τα 12-15mp αρχίζουν να απαιτούνται ιδανικές εργαστηριακές συνθήκες λήψης, με πανάκριβους εξωτικούς Γερμανικούς φακούς για να δεις ορατή διαφορά.  Αλλά, και να δείς διαφορά, τί θα την κάνεις στην πράξη?  Η διαφορά στην ανάλυση παίζει ρόλο μόνο σε γιγαντιαίες εκτυπώσεις*.  Ποιά ήταν η τελευταία φορά που εμείς οι ερασιτέχνες τυπώσαμε πάνω από ένα μέτρο?  Και στην τελική, ποιός ο λόγος?  Και έκθεση φωτογραφίας να φτάσει κανείς να κάνει, 1 μέτρο είναι μάλλον υπερβολή.  Και το σημαντικότερο, εξακολουθούν να ισχύουν αυτά που είπαμε για την “ποιότητα εικόνας” πιό πάνω.

*Αφήνω το κροπάρισμα έξω απ’την κουβέντα επίτηδες, πρώτον γιατί μιλάμε για ερασιτέχνες και για κάποιον που μαθαίνει το κροπάρισμα είναι κακή πρακτική και δεύτερον γιατί εξακολουθεί να υπάρχει το ίδιο πρόβλημα με την ανάλυση του φακού.

Το μποκέ. Μια μονομανία που πιάνει διάφορους φωτογράφους σε διάφορες φάσεις είναι αυτή του μποκέ:  ποιός συνδιασμός κάμερας/φακού δίνει το περισσότερο και ομορφότερο.  Έχει χυθεί άπειρο μελάνι και έχουν σπαταληθεί υπέργοκα ποσά στο κυνήγι του υπέρτατου μποκέ.  Όλα αυτά καλά και άγια, και στα χέρια ενός καλού φωτογράφου (κυρίως πορτραιτίστα) το μποκέ μπορεί να γίνει ένα ακόμη ενδιαφέρον καλλιτεχνικό εργαλείο.  Το πρόβλημα όμως είναι ότι αυτό που κάνουν όλοι μόλις αποκτούν επιτέλους ένα “γρήγορο” φακό, είναι να τον ανοίξουν στο f1.2 και να τον αφήσουν εκεί για μήνες ολόκληρους.   Έχει παραγίνει και έχει καταντήσει κοινότυπο και βαρετό, και στην τελική λέει πολύ περισσότερα για το φακό παρά για το φωτογράφο:  Δώστε ένα φακό με f1.2 ακόμα και σε έναν πρωτάρη και οι φωτογραφίες του θα είναι κάπως ενδιαφέρουσες.   Μετά κοιτάξτε τις φωτογραφίες των μεγάλων φωτογράφων που παρουσιάζονται σε site όπως στο dpgr και πείτε μου πόσες έχουν μποκέ.  Μία στις εκατό?  Αν παρόλα αυτά είναι κάτι που σας ενδιαφέρει, μην αγοράσετε μηχανή full frame και φακό f1.2 για αυτό το λόγο, πάρτε συμπληρωματικά στην DSLR σας μια παλιά μηχανή μεσαίου φορμά και ένα φτηνό φακό 80/2.8.  Τα αποτελέσματα θα είναι πολύ, πολύ καλύτερα και το κόστος πολύ, πολύ μικρότερο.

Αυτή η κάμερα είναι καλύτερη απ’την άλλη κάμερα. Κάθε κάμερα δεν είναι τίποτα άλλο από ένας διαφορετικός συνδιασμός συμβιβασμών.  Κάποιες κάμερες είναι πιό κατάλληλες για κάποια είδη φωτογραφιών από άλλες και τίποτα άλλο.  Όσα χρήματα και να δώσουμε για μια κάμερα αγοράζουμε κάποιες παραμέτρους και χάνουμε κάποιες άλλες.   Οι DSLR είναι αρκετά καλός συνδιασμός συμβιβασμών για πολλές χρήσεις,  αλλά υπάρχουν σε διάφορες κατηγορίες άλλες κάμερες που απλά τις πατάνε κάτω: το μεγάλο φορμά στην ανάλυση και τη λεπτομέρεια, το μεσαίο φορμά στο ρηχό βάθος πεδίου, οι φηφιακές κόμπακτ στην φορητότητα, αθόρυβη και διακριτική χρήση και το μεγάλο βάθος πεδίου.  Οι DSLR έχουν αυτό το ακανόνιστο σχήμα λόγω καθρέφτη και πενταπρίσματος που τις κάνουν να απαιτούν τσάντα, με ότι αυτό συνεπάγεται.   Θέλει πείσμα και θέληση για να τις κάνει κάποιος την καθημερινή του μηχανή.  Για κάποιους αυτό δεν είναι πρόβλημα, για άλλους όμως είναι.  Σε γενικές γραμμές, κρίνοντας από το αποτέλεσμα, πιστεύω ότι είναι πολύ προτιμότερο να έχει κανείς 3 μέτριες αλλά τελείως διαφορετικές μεταξύ τους μηχανές, παρά την καλύτερη από ένα είδος.  Μεταξύ διαφορετικών μηχανών ίδιας κατηγορίας, οι διαφορές στο τελικό αποτέλεσμα είναι συνήθως ανύπαρκτες.  Ενας τρόπος να το διαπιστώσει αυτό κανείς είναι μια ματιά στς γκρούπ φωτογραφικών μηχανών στο flickr.  Στο flickr η πλειοψηφία είναι νέοι ερασιτέχνες, κάπου κάπου κανένας προχωρημένος, σπάνια κάποιος επαγγελματίας. Το μέσο επίπεδο φωτογραφίας είναι γενικά μέτριο.  Ένα καλό παράδειγμα είναι αυτό το γκρούπ με φωτογραφίες τραβηγμένες αποκλειστικά και μόνο με Leica. Νομίζω πως είναι φανερό ότι οι φωτογραφίες είναι στο ίδιο επίπεδο με τα υπόλοιπα γκρούπ, τα μή Leica δηλαδή… πάλι μέτριο.  Μην περιμένετε θαύματα.

Όλα αυτά δεν είναι βέβαια τίποτα άλλο παρά η ταπεινή μου γνώμη, άλλοι μπορεί να έχουν διαφορετική και είναι απόλυτα σεβαστή.  Ελάχιστα από αυτά που λέω να αποδειχτούν ή να μετρηθούν.  Αλλά αν υπήρχε τρόπος να μετρηθούν βάζω στοίχημα ότι τελικά όσο μικραίνει η κάμερα (σε μέγεθος, βάρος, επιλογές, περιπλοκότητα, ακόμα και κόστος) τόσο μεγαλώνει η φωτογραφία.

Tags: φωτογραφικές μηχανές

This entry was posted on Thursday, January 14th, 2010 at 12:40 and is filed under φωτογραφικές μηχανές. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.